دارد . و نافعترين ادويّه ، دوغ نوشيدن است . و كذلك در آب سرد درآمدن . و اضمده و اطليه كه بالا ذكر يافت همه در اينجا مفيد است . نوع سوّم : آنكه رطوبت‌ها كه جهت منى گشتن مستعد باشد افزون شود و با وجود ضعف بدن و قلت خون و فتور قوت ، شهوت غالب باشد . و علامت او ، حرارت و رقت و بياض منى است و كثرت نفخ . علاج : ادويهء حارّ مقلّل منى چون شونيز و تخم سداب و تخم پنجنگشت و پودينه و مرزنجوش و مانند آن به كار برند تا رطوبت را تحليل دهد و جوارش كمون در اينجا اثر تمام دارد . و از اغذيه هرچه بادشكن بود تناول فرمايند ؛ چون دراج و تيهو و كبك و مانند آن . نوع چهارم : آنكه اعضاى منى قوى شود و حال آنكه ديگر اعضاى رئيسه ضعيف باشد و رطوبت اندك ، اما بدن به حال خود بود . و ظاهر است كه چون بدن به حال خود بود و اعضاى منى به قوت ، كثرت شهوت صورت مىبندد و اگرچه بعضى عضو رئيس ضعيف باشد ؛ ليكن از آنكه عضو رئيس ضعيف باشد ، استفراغ منى ضرر مىرساند ؛ مثلا شخصى كه دماغ و عصب وى ضعيف باشد و اعضاى منى قوى اگر جماع ترك مىكند ، منى بسيار جمع مىشود و به سبب تبخير كه از لزوم كثرت مادهء رطبهء معمولة الحرارت است به واسطهء قبول و انفعال كه از لزوم ضعف است فاسد مىشود دماغ ؛ جهت قبول ابخره . و اگر ملازمت مىنمايد بر جماع ، متضرر مىشود دماغ و عصب . و علامت اين نوع ، وجود ضعف است در عضوى از اعضاى رئيسه و ظهور قوت در اعضاى منويه ؛ پس اگر ضعف در دماغ باشد ، كلال حواس و فساد فكر و جز آن پيدا بود . و كذلك ديگر آثار [ كه ] به ضعف هر عضوى [ از اعضاى رئيسه ] مخصوص است چون ضعف در آن عضو پديد آيد ، آثار آن ظاهر شود . علاج : اگر با قوت اعضاى منى برودتى و نفخى نباشد ، نيلوفر به آب كاهو ضماد نمايند و ايضا نيلوفر تنطيل نمايند و در تخدير اعضاء منى كوشند . و بايد كه ادويهء مجففهء بارده به ادويهء باهيه مركب كرده استعمال كنند تا اثر دواى بارد به مصاحبت دواى مبهّى به عضو مقصود برسد . نوع پنجم : آنكه در اوعيهء منى و مجارى منى عارض شود بثور يا قروح يا